ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR

Ölüme Bağlı Tasarruflar, Miras Sözleşmesi ve Vasiyetname

İlgili bir kimsenin yapmış olduğu sözleşme eğer sözleşmeyi yapan kimsenin ölümü ile birlikte geçerlilik kazanıyor ise; o halde bir ölüme bağlı tasarruftan söz ediliyor demektir. Örneğin; satım sözleşmesinde siz para verirsiniz mağaza çalışanı da size verdiğiniz fiyatı karşısındaki isteğinizi verir ve işleminiz sonlanmış olur. Ancak bir miras sözleşmesinde ilgili muris vasiyetname düzenleyerek sizin mirasçı atadı ise; vasiyetname biter bitmez size verilen miras payına sahip olmazsınız. İşte burada bir ölüme bağlı tasarruftan söz edilir. Çünkü; ilgili sözleşmenin geçerli olmaya başlaması için mutlaka vasiyetnameyi düzenleyen kişinin ölmesi, vefat etmesi beklenir. Ölüme bağlı tasarruflar medeni hukuk dünyasında iki farklı başlık altında toplanmaktadır. Bunlar sırası ile;

1. Miras sözleşmesi,
2. Vasiyetname, şeklindedir.

Miras Sözleşmesi Nedir, Sonuçları Nelerdir?

İlgili murisin ölmeden evvel başkaları ile yapmış olduğu sözleşmeye miras sözleşmesi adı verilir. Ancak miras sözleşmesi murisin tek başına yapabileceği bir işlem değildir. Ancak iki tarafın anlaşması ile yapılabilir olup; geçerlilik kazanması için ilgili muris sayılan kimsenin vefatı beklenir. Miras sözleşmesinin yapılması lakayt bir iş değildir. Yani iki kişi karşılıklı oturarak hadi miras sözleşmesi yapalım, diyemez. Medeni hukukta çok az sayıda şekilde şartı aranan işlemler vardır ki bu işlemlerden biri de miras sözleşmesidir. Yani; mutlaka miras sözleşmesi yapacak olan iki kişinin bu işlemi noter huzurunda resmi bir şekilde yapıyor olması gerekir. Aksi halde yapılan miras sözleşmelerinin tamamı hukuk dünyasında var olan yatırım türlerinden yokluk ile anılırlar. Bu tarz işlemler yok hükmünde olur. Aynı şekilde miras sözleşmesinin yapılabilmesi için mutlaka her iki tarafından ehliyet bakımından tam ehliyete sahip olmaları beklenir. Yani;

• Ayırt etme gücüne sahip,
• Ergin,
• Kısıtlı olmayan, kimselerin ancak karşılıklı anlaşma ile noter huzurunda resmi şekilde yapmış oldukları miras sözleşmeleri hukuken uygun sayılır ve murisin ölümü ile gerekli sonuçlarını doğurur.

Aynı şekilde miras sözleşmesinde tam ehliyetli olması beklene iki tane de şahit yani tanık gereklidir. Bu tanıklar; ilgili sözleşme taraflarının ve noterdeki resmi miras sözleşmesi aşamalarının tamamının olması gerektiği usullerde ve her iki tarafından hakikaten beyan etmiş oldukları şekilde işlemlerin sonlandırılmış olduğuna şahitlik etmeleri beklenir.

Vasiyetname Nedir?

Vasiyetname belirli şartlarla yazılı veya sözlü olarak hazırlanabilen mirasbırakanın son arzularını içeren ölüme bağlı bir tasarruftur. Kelime manası itibariyle vasiyetname ‘bir kimsenin ölümünden sonra yapılmasını istediği şeyler’ anlamına gelmektedir.

Mirabırakan, diğer bir deyişle muris, düzenlediği vasiyetname ile terekesi üzerinde ölümünden sonra sonuç doğuracak şekilde işlem yapmaktadır. Kişi, vasiyetname ile beraber yapılmasını arzu ettiği konulara ilişkin tasarrufta bulunur. Vasiyetname tek taraflı hukuki bir işlemdir. Tek taraflı hukuki işlemlerin özelliği gereği irade beyanının karşı tarafa ulaşmasına ve karşı tarafın bunu kabul etmesine ihtiyaç yoktur. Dolayısıyla, vasiyetnamenin ölümden önce mirasçılara bildirilmesi veya açıklanması gerekmez. Bununla beraber muris, ölünceye kadar düzenlediği vasiyetnameyi dilediği gibi değiştirebilir.

Vasiyetname içeriğinde koşullar ve yüklemeler barındırabilir.

Vasiyetname ile yapılabilecek işlemler

Vasiyetname ile;

• mirasçı atanabilir,
• belirli mal bırakılabilir,
• tasarrufta bulunabilir,
• vakıf kurulabilir,
• mirasın paylaşılmasına (taksimine) ilişkin kurallar konabilir,
• vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin edilebilir,
• evlilik dışında doğan çocuk tanınabilir,
• belirli mallar veya mirasçılar için mükeleffiyet ve şartlar (yüklemeler ve koşullar) konabilir,
• yedek mirasçı art mirasçı atanabilir,
• mirasçılıktan çıkarılabilir.

Vasiyetname ile yapılamayacak işlemler

Vasiyetname ile yapılamayacak bazı işlemler vardır:

• Vasiyetname ile yasal mirasçıların saklı payları ihlal edilemez,
• ahlaka ve hukuka aykırı vasiyetname bırakılamaz.
• Mirastan mahrum etme vasiyetname ile mümkün değildir.

Vasiyetname Şartları Nelerdir?

Vasiyetnamenin geçerli olması için hem içeriğine yönelik, hem şekli bakımdan, hem de usule ilişkin birçok şart bulunur. Vasiyetname düzenlenmesi için ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bu şartlarla birlikte vasiyetname hazırlarken saklı paylı mirasçıların saklı paylarının ihlal edilmemesi gerekliliği de unutulmamalıdır. Zira saklı paylı mirasçıların miras paylarına müdahale, mirasçılar arası vasiyetname iptal davası gibi hukuki süreçleri gündeme getirebilir. Genel şartlar bunlar olmakla beraber her vasiyetname şekli için özel şartlar aranmaktadır. Bu şartlar sıkı şekil şartlarıdır ve uyulmaması halinde vasiyetnamenin iptali gündeme gelebilmektedir.

Vasiyet İşlemi Nasıl Yapılır?

Türk Medeni Kanununda 3 ayrı vasiyetname şekli öngörülmüştür. TMK m. 531 hükmüne göre vasiyetname;

1. resmi şekilde
2. mirasbırakanın el yazısı ile
3. sözlü olarak yapılabilir.